Lời nhà xuất bản

Nói đến lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX không thể không nhắc đến Trần Tiễn Thành.

Viết về các vị tiền bối của phong trào Duy Tân  Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch, không thể không nhắc đến công của Trần Tiễn Thành trong việc giới thiệu những người này với vua quan triều Tự Đức;

Viết về phố cổ Bao Vinh, thương cảng Thành Hà, làng Minh Hương ở Huế, không thể bỏ qua Trần Tiễn Thành người mở đầu cho “khoa to, hoạn lớn” của làng.

Bởi thế, trong các sách sử Đại Nam liệt truyện, Đại Nam nhất thống chí, Đại Nam thực lục của Quốc sử quán triều Nguyễn đều đã dành một số trang quan trọng cho Trần Tiễn Thành. Từ năm 1944, học giả Đào Duy Anh đã viết bằng tiếng Pháp ngót 60 trang đăng trên tập san Đô Thành hiếu cổ (Bulletin des Amis du Vieux Húe)[1] giới thiệu “Những thế gia vọng tộc ở Trung Kỳ: Ngài Trần Tiễn Thành”.

Thế nhưng, trong hơn 50 năm qua, không có mấy bài viết về Trần Tiễn Thành bằng chữ quốc ngữ. Sự bất thường ấy có nhiều lý do, một trong những lý do đó là vì sự ngộ nhận quan điểm “chủ hoà” của vị Phụ chính đại thần nầy. Quan điểm chính trị của Trần Tiễn Thành đúng, sai đến mức nào trong khung cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX, các nhà sử học sẽ tiếp tục đánh giá. Đối với chúng tôi, Trần Tiễn Thành là một nhân vật lịch sử, lại là người quê hương xứ Thuận Hoá, chúng tôi thấy có trách nhiệm phải cung cấp thông tin cho người đọc, người viết tham khảo. (Không riêng gì về Trần Tiễn Thành, những nhân vật lịch sử khác ở quê hương cũng sẽ lần lượt tìm người sưu tập - biên soạn để xuất bản).

Trong lúc thực hiện chủ trương trên, chúng tôi được đọc tập bản thảo Phụ chính Đại thần Trần Tiễn Thành của Nguyễn Đắc Xuân - một nhà văn chuyên nghiên cứu về Huế. Đây là một sưu tập tương đối đầy đủ về Trần Tiễn Thành. Ngoài những tư liệu đã xuất bản bằng chữ Hán, chữ Pháp và chữ Quốc ngữ, tác giả còn tham khảo được 6 tập Văn Nghị công niên biểu của Trần Tiễn Hối viết về Trần Tiễn Thành, Minh Hương Trần Thị Thế Phố, Ứng Chế Cấu Di Tập (thơ văn của Trần Tiễn Thành) và nhiều tài liệu điền dã khác. Với những tài liệu ấy Nguyễn Đắc Xuân đã làm rõ được mối quan hệ của Trần Tiễn Thành và Nguyễn Trường Tộ - Nguyễn Lộ Trạch; qua đó, góp phần phân biệt tư tưởng “chủ hoà của những người có đầu óc duy tân” với phe “chủ hòa” vì sự tồn tại của chiếc ngai vàng. Tập bản thảo lại được hình thành trong lúc trường Cao đẳng Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức hội nghị khoa học lịch sử “Nhóm chủ chiến trong triều đình Huế cuối thế kỷ XIX”, cho nên nó được bổ sung thêm một số bài, đặc biệt là bài của Thạc sĩ  Bùi Trân Phượng - trưởng bộ môn Sử Việt Nam trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh [2]. Thạc sĩ Bùi Trân Phượng đã đặt cái chết của Trần Tiễn Thành trong bối cảnh lịch sử lúc ấy “Phải hiểu hoàn cảnh của ông, không nên giết ông lần thứ hai”. Quan điểm của Thạc sĩ Bùi Trân Phượng được hội nghị đồng tình. Chúng tôi thống nhất với người sưu tập xem bài tham luận của bà Bùi Trân Phượng là một đóng góp có ý nghĩa.

Tập sách có những tài liệu chưa hề công bố như thư chúc thọ Trần Tiễn Thành 70 tuổi của vua Tự Đức, một số bài thơ của Trần Tiễn Thành. Những tài liệu này góp phần giúp chúng ta hiểu biết thêm về nhân cách Trần Tiễn Thành.

Mặc dù tác giả đã có nhiều cố gắng nhưng chắc chắn không tránh được thiếu sót. Nhà xuất bản Thuận Hoá kính mong độc giả và những người thân trong gia đình họ Trần ở Minh Hương góp thêm tài liệu và ý kiến để những lần tái bản sau được tốt hơn.

                                                                                                        Nhà xuất bản Thuận Hóa

Chú thích

[1] Les Grandes Familles de l’ Annam S.E. Tran-Tiên-Thanh, Bulletin des Amis du Vieux Huế - BAVH, số 2, Tháng 4-6/1944, p. 91-158

[2] Nay là Tiến sĩ Bùi Trân Phượng,  Hiệu trưởng Trường Đại học Hoa Sen TP. Hồ Chí Minh.

 
Thư viện sách
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2003
NXB: NXB Văn học
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2010
NXB: Thuận Hóa
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2004
NXB: Thuận Hóa
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2009
NXB: NXB Văn học
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân
Năm: 2007
NXB: Thuận Hóa
123